Zidentyfikowano nowy wczesny objaw COVID-19. Może niepokoić. Koncentrując się na pacjentach z utrzymującymi się objawami ze strony układu nerwowego, naukowcy ustalili, że u 18 z nich po zakażeniu SARS-CoV-2 doszło do udaru, 15 miało napady padaczkowe, 26 miało formę dysfunkcji mózgu powodującej splątanie i delirium (majaczenie). II dawka - podawana po 1-3 miesiącach po pierwszym szczepieniu, III dawka - podawana po 9-12 miesiącach po drugim szczepieniu. Szczepionki podawane są w ilości 0,5 ml. By zapewnić długotrwałą ochronę, niezbędne są pojedyncze szczepienia przypominające podawane w odstępach 3-letnich. 14.12.2021. Obserwuj. Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów zakażenia SARS-CoV-2 jest utrata smaku i węchu. Badania sugerują, że wzrok i słuch również są częstymi celami wirusa. Okazuje się, że 10% osób, które zachorowało na COVID-19, rozwinęło pewne objawy, które obejmują oczy lub uszy. Badanych jest kilka przypadków zapalenia mięśnia sercowego, które odnotowano po szczepieniu COVID-19. Jednak zapalenie mięśnia sercowego jest zwykle wynikiem infekcji wirusowej i nie zostało jeszcze ustalone, czy te przypadki mają jakikolwiek związek z otrzymaniem szczepionki COVID-19, zwłaszcza że szczepionki COVID-19 autoryzowane w . Szczepionka przeciw kleszczom nie istnieje. Istnieje za to szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Jest ona, przez spore grono ekspertów uważana za jedną z bardziej potrzebnych i zalecanych aktualnie szczepionek. Pozwala bowiem skutecznie ochronić się przed KZM, które notuje się obecnie już na terenie całego kraju. Szczepionka na kleszcze jednak nadal jest nieobowiązkowa, a jedynie zalecana, i co się z tym wiąże – także na kleszcze - szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózguSzczepionka przeciw boreliozie nie istnieje Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu opon mózgowych zaleca się osobom, które spędzają czas na świeżym powietrzu Powikłania po szczepieniu na odkleszczowe zapalenie opon mózgowychSzczepionka przeciw kleszczom – opinieCałościowa cena szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu to prawie 400 zł. Trzeba jednak pamiętać, że skutki kleszczowego zapalenia mózgu mogą być bardzo poważne, dlatego może warto rozważyć szczepionkę, jako inwestycję we własne zdrowie. Na czym polega szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu? Szczepionka na kleszcze występuje w formie inaktywowanej szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Przyjmuje się ją w 3 dawkach szczepienia pierwotnego. Szczepionkę przeciw kleszczom najlepiej podawać zimą lub wczesną wiosną. W ten sposób można zapewnić sobie ochronę na cały czas aktywności kleszczy. Są one groźne właściwie już od kwietnia do końca października. Trzeba także pamiętać, że szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu nie daje ochrony na całe życie. Co kilka lat (3-5) konieczne jest podanie dawki przypominającej. Zobacz także: Czy szczepionka przeciw kleszczom to szczepionka na boreliozę? Szczepionka przeciw boreliozie nie istnieje, choć cały czas trwają nad nią prace. Efekty działań naukowców są coraz bardziej obiecujące. Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że szczepionka na kleszcze chroni wyłącznie przed kleszczowym zapaleniem mózgu (KZM) i jego powikłaniami. Komu zaleca się szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu opon mózgowych? Szczepionki przeciw kleszczom zalecane są przede wszystkim grupom zawodowym, których praca wymaga przebywania w pobliżu skupisk leśnych, a także osobom mieszkającym lub czasowo przebywającym na obszarach endemicznych. Przyjęcie szczepionki na kleszczowe zapalenie opon mózgowych zaleca się:osobom wykonującym czynności związane z uprawą roślin lub hodowlą zwierząt,pracownikom leśnym,działkowiczom,funkcjonariuszom straży pożarnej i granicznej,osobom mieszkającym w pobliżu lasu, turystom i grzybiarzom. Ile kosztuje szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu? Cena szczepienia przeciw kleszczom waha się w zależności od wybranego punktu szczepień. Orientacyjna cena szczepionki na kleszcze to 70-130 zł za dawkę szczepienia. Koszt szczepienia dla dziecka jest z reguły niższy niż dla osoby dorosłej, natomiast również zależy on od cennika wybranego punktu szczepień. Kleszczowe zapalenie mózgu – szczepionka i jej skuteczność Szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu cechuje się bardzo wysoką skutecznością. Na 100 szczepionych osób aż 95 wytwarza pożądane przeciwciała. Aby szczepionka była w pełni skuteczna, przed okresem żerowania kleszczy należy przyjąć 2 dawki. Konieczne jest także podawanie dawek przypominających co kilka lat (3-5). Powikłania po szczepieniu na odkleszczowe zapalenie opon mózgowych Szczepionka przeciw kleszczom jest bezpieczna. Rzadko po jej podaniu występują niepożądane objawy. Najczęściej są one związane z typowym niepożądanym odczynem poszczepiennym, który objawia się bólem, obrzękiem lub zaczerwienieniem miejsca wkłucia. Po szczepieniu przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu mogą pojawiać się również objawy uogólnione, czyli przejściowy stan gorączkowy, ogólne osłabienie, objawy grypopodobne. Szczepionka przeciw kleszczom – opinie Szczepionka na kleszcze cieszy się dużym zaufaniem pacjentów. Wskazują oni na wysoką skuteczność i ochronę przeciwko KZM. Niestety, niektórzy są rozczarowani, że nie chroni ona przed boreliozą, inną niebezpieczną chorobą przenoszoną przez kleszcze. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że szczepionka na boreliozę nie istnieje, a ewentualne reklamowanie szczepionki przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jako szczepionki przeciw boreliozie jest nieetycznym działaniem marketingowym, które świadomie wprowadza pacjenta w błąd. Niektórych pacjentów (szczególnie dorosłych) zniechęca cena szczepionki na kleszczowe zapalenie mózgu, choć należy zaznaczyć, że nie jest to koszt odbiegający od cen innych szczepionek. Autor: Redakcja Dzień Dobry TVN Jeśli kilka dni lub kilka tygodni po szczepieniu przeciwko COVID-19 masz te dolegliwości, zgłoś się do lekarza. Te objawy mogą świadczyć o zakrzepicy, niezwykle rzadkim powikłaniu. Ból głowy, zaburzenia widzenia, bóle w klatce piersiowej, spłycenie oddechu, obrzmienie kończyn oraz bóle w jamie brzusznej, a także osłabienie lub paraliż po jednej stronie ciała, głównie twarzy i kończyn – jeśli takie objawy pojawią się kilka dni lub kilka tygodni po podaniu szczepionki przeciw COVID-19 AstraZeneca, zgłoś się natychmiast do lekarza. Mogą to być objawy zakrzepicy – choroby, która może być bardzo rzadkim powikłaniem związanym ze szczepionką AstraZeneca. Co ciekawe – zdaniem prof. Anthony'ego Hardena, członka brytyjskiego Komitetu ds. Szczepień i Immunizacji (JCVI) – preparat tej firmy nie jest jedynym podejrzanym. Przypadki zakrzepicy (bardzo rzadkie, co trzeba podkreślić!) pojawiły się również po podaniu szczepionki firmy Pfizer oraz Johnson&Johnson. Europejska Agencja ds. Leków (EMA) kilka dni temu poinformowała, że prawdopodobieństwo wystąpienia zakrzepicy po podaniu szczepionki przeciwko COVID-19 firmy AstraZeneca jest możliwe, ale bardzo niskie (1 na 100 tys. przypadków). Agencja nie poznała jeszcze związku przyczynowo-skutkowego, ale zaobserwowała, że choroba ta była częstsza wśród młodych kobiet. EMA zobowiązała producenta szczepionki do umieszczenia w ulotce informacji o zakrzepicy jako bardzo rzadkim powikłaniu po szczepieniu. Jednak podkreśliła, że szczepionka ta jest bezpieczna, skuteczna, a korzyści z jej stosowania są znacznie wyższe niż ryzyko ewentualnych powikłań. Utrzymała więc rekomendacje dla tego preparatu. Szczepienia AstraZeneca w Wielkiej BrytaniiDo tej pory preparatem AstraZeneca przynajmniej w Wielkiej Brytanii zostało zaszczepionych ponad 20 mln osób, z czego – jak podaje brytyjska Agencja Regulacyjna ds. Leków i Opieki Zdrowotnej (MHRA) – zakrzepica zatok żylnych mózgu (CVST) pojawiła się jedynie u 79 osób, z czego 19 osób zmarło. MHRA ocenia zatem, że ryzyko zakrzepicy zatok żylnych mózgu zdarza się w jednym przypadku na 250 tys. szczepień. Nieco większe ryzyko może być u osób młodych. Z tego powodu brytyjski Komitet ds. Szczepień i Immunizacji (JCVI) zadecydował, by osoby przed trzydziestką szczepić innymi szczepionkami przeciwko COVID-19, np. Pfizera lub zakrzepicy po podaniu szczepionki przeciwko COVID-19Zakrzepica zatok żylnych mózgu (CVST) powodowana jest obecnością zakrzepu krwi w zatokach żylnych opony twardej, które odprowadzają krew z mózgu. Może to spowodować ograniczenie dopływu tlenu oraz uszkodzenie mózgu. U osób, które zostały zaszczepione preparatem AstraZeneki, zdarzają się jednak zakrzepy także w innych miejscach, na przykład w żyłach jamy brzusznej lub w tętnicach (odprowadzających utlenowaną krew do narządów wewnętrznych). Skutkiem tych zakrzepów najczęściej są: bóle głowy, zaburzenia widzenia, osłabienie lub paraliż po jednej stronie ciała, głównie twarzy i kończyn, bóle w klatce piersiowej, spłycenie oddechu, obrzmienie kończyn, bóle w jamie brzusznej. Najczęściej dolegliwości te pojawiają się po kilku dniach od zaszczepienia, ale mogą wystąpić też po kilku tygodniach. Dlatego należy je obserwować i w razie wątpliwości zgłosić się do lekarza. Zakrzepica po podaniu szczepionki przeciwko COVID-19 – przyczynyNie ma wciąż pewności, jaki mechanizm kryje się za powstawaniem zakrzepów po podaniu preparatu AstraZeneki, a być może też innych szczepionek przeciwko COVID-19 (przynajmniej tych o podobnym działaniu). U pacjentów, u których doszło do zakrzepicy zatok żylnych mózgu, stwierdzono tzw. małopłytkowość, czyli spadek liczby płytek krwi w układzie krwionośnym, odpowiedzialnych za krzepniecie krwi. Jednocześnie we krwi wykryto obecność specyficznych przeciwciał przeciwko płytkom się, że przeciwciała – zwykle zwalczające infekcje – mogą błędnie powodować sklejanie się płytek krwi i sprzyjać powstawaniu zakrzepów, powstających zresztą w różnych miejscach organizmu. Wymaga to jednak jeszcze sprawdzenia i lepszego zakrzepicy – reaguj szybko!Najważniejsze jest wczesne wykrycie takich zakrzepów, tak by jak najszybciej wdrożyć odpowiednie leczenie. Według prof. Adriana Newlanda, brytyjskiego hematologa, terapia przeciwzakrzepowa zapewnia przeżycie 75 proc. dotkniętych tą przypadłością podkreśla jednak, że takie przypadki występują ekstremalnie rzadko. – Trudno na razie wyrokować, czy są lub nie są one spowodowane szczepieniem – zastrzega w wypowiedzi dla BBC News i dodaje, że gdyby jednak się to potwierdziło, należałoby bacznie przyglądać się pod tym względem także innym szczepionkom przeciwko COVID-19, szczególnie tym, które działają podobnie. Chodzi głównie o tzw. szczepionki wektorowe, wykorzystujące adenowirusa, do których należy szczepionka Johnson&Johnson. Powyższa porada nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku jakichkolwiek problemów ze zdrowiem należy skonsultować się z lekarzem. Źródło: PAP/ BBC News Zapalenie mózgu to stan, w którym stan zapalny obejmuje miąższ mózgu. Zapalenie mózgu może być powikłaniem po powszechnych infekcjach (np. po gruźlicy, odrze, różyczce) i jest bardzo groźne, gdyż może doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu, a nawet do śmierci. Jakie są przyczyny i rodzaje zapalenia mózgu? Jak rozpoznać jego objawy? Na czym polega leczenie? Zapalenie mózgu to stan, w którym stan zapalny obejmuje miąższ mózgu. Jakie są przyczyny i rodzaje zapalenia mózgu? Jak rozpoznać jego objawy? Na czym polega leczenie? Spis treściZapalenie mózgu – przyczyny i rodzajeZapalenie mózgu – objawyZapalenie mózgu – diagnostykaZapalenie mózgu – leczenie Zapalenie mózgu pojawia się wtedy, gdy stan zapalny obejmuje miąższ mózgu. Zapalenie mózgu zalicza się - razem z zapaleniem rdzenia kręgowego i opon mózgowo-rdzeniowych - do stanów zapalnych ośrodkowego układu nerwowego. Zapalenie mózgu może mieć różne przyczyny ( wirusy, bakterie, leki) i przebieg - może być ostry (i w ciągu kilku godzin doprowadzić do śmierci), podostry i przewlekły (wówczas stan zapalny może trwać nawet latami). Wspólną cechą wszystkich stanów zapalnych mózgu jest wysoka śmiertelność. Zapalenie mózgu – przyczyny i rodzaje Bakterie: prątki gruźlicy - gruźlicze zapalenie mózgu Borrelia burgdorferi - boreliozowe zapalenie mózgu (powikłanie po boreliozie) Wirusy: 1. Zapalenie mózgu wywołane przez enterowirusy (wirusy Coxsackie, ECHO, enterowirusy 70 i 71) 2. Zapalenie mózgu wywołane arbowirusami wenezuelskie (końskie) zapalenie mózgu zapalenie mózgu St Louis - wywołuje je wirus należący do rodziny Flaviviridae, tej samej co wirusy Zachodniego Nilu, żółtej gorączki oraz Dengi; japońskie zapalenie mózgu - również wywołuje je wirus należący do rodziny Flaviviridae; Występuje na Dalekim Wschodzie kalifornijskie zapalenie mózgu - wywołuje je wirus z rodziny Buniawirusów; kleszczowe zapalenie mózgu - chorobę wywołuje flawiwirus, należący do rodziny Flaviviridae; WARTO WIEDZIEĆ>>Szczepienie przeciwko kleszczom zapobiega kleszczowemu zapaleniu mózgu postępujące różyczkowe zapalenie mózgu (u osób zaszczepionych zwykle nie występuje) - jest spowodowane powolnie działającym wirusem różyczki; podostre stwardniające zapalenie mózgu jest późnym powikłaniem powolnego zakażenia wirusem odry. Występuje w około 1 na 1 mln przypadków odry, średnio 8-10 lat po przebytej odrze; 3. Zapalenie mózgu wywołane rabdowirusami (RNA wirusy) wścieklizna (wścieklizna mózgowa) 4. Zapalenie mózgu wywołane przez wirusy z grupy Herpes opryszczkowe zapalenie mózgu zakażenie wirusem cytomegalii zakażenie wirusem Epsteina-Barra (EBV) zakażenie ludzkim herpes wirusem 6 (HHV-6) Grzyby Za grzybicze zapalenie mózgu dopowiadają grzyby, takie jak, Cryptococcus (grzyb z rodziny trzęsakowatych), Mucor (pleśniak biały), Candida albicans. Zapalenie mózgu na tle grzybiczym występuje często u osób z obniżoną odpornością, chorujących na chłoniaka lub będących w trakcie leczenia immunosupresyjnego. Pierwotniaki ameba - amebowe zapalenie opon mózgowych i mózgu zarodźce malarii - malaria mózgowa Toxoplasma gondii - toksoplazmozowe zapalenie opon mózgowych i mózgu Teania saginata - wągrzyca mózgu Poszczepienne zapalenie mózgu i rdzenia rozwija się na tle alergicznym po szczepieniu (najczęściej przeciw wściekliźnie i ospie prawdziwej). Ostre rozsiane zapalenie mózgu i rdzenia (ang. Acute Disseminated Encephalomyelitis ADEM) to autoimmunologiczna demielinizacyjna choroba mózgu, tzn. w jej przebiegu układ odpornościowy atakuje własne komórki (w tym przypadku komórki mózgu). Poza tym do zapalenia mózgu może dojść po spożyciu niektórych leków (np. metotreksat) lub po zatruciu metalami ciężkimi (np. ołów). Wyróżnia się także śpiączkowe zapalenie mózgu (zapalenie mózgu von Economo), które jest spowodowane przez nieznany patogen. Zapalenie mózgu – objawy gorączka bóle głowy (z towarzyszącymi nudnościami i wymiotami oraz światłowstrętem, nadwrażliwością na bodźce słuchowe lub przeczulicą skóry) zaburzenia świadomości (które powodują zaburzenia myślenia i zachowania) objawy ogniskowego uszkodzenia mózgu Objawy ogniskowe to zaburzenia funkcji neurologicznych związanych lokalizacyjnie z określonymi obszarami mózgu. Najczęstsze objawy ogniskowe to objawy ruchowe (osłabienie lub niepełnosprawność pojedynczej kończyn lub kilku kończyn), objawy czuciowe (zaburzenia/utrata czucia w obrębie jednej lub kilku kończyn, zaburzenia widzenia, podwójne widzenie), zaburzenia mowy (np. trudności w rozumieniu mowy, w doborze słów), zaburzenia poznawcze (zaburzenia pamięci, dezorientacja czasowo-przestrzenna), zaburzenia równowagi, a także napady padaczkowe. Na przykład śpiączkowe zapalenie mózgu charakteryzuje się zaburzeniami snu i czuwania oraz podwójnym widzeniem. Pojawiają się także objawy charakterystyczne dla zakażenia konkretnym patogenem. Na przykład zapaleniu mózgu, które zostało wywołane przez Borrelia burgdorferi, będzie towarzyszył charakterystyczny rumień (z przejaśnieniem w środku) wędrujący. Zapalenie mózgu – diagnostyka Poza badaniami krwi wykonuje się badania neuroobrazujące - do wyboru jest elektroencefalografia (EEG), pozytonowa tomografia emisyjna (PET), przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS) oraz funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI). Zapalenie mózgu – leczenie W przypadku bakteryjnego zapalenia mózgu choremu podaje się antybiotyki (zwykle penicylinę). Leczenie wirusowego zapalenia mózgu polega na podawaniu leków przeciwwirusowych. Na przykład w przypadku opryszczkowego zapalenia mózgu podaje się acyklowir. Przy toksoplazmozowym zapaleniu mózgu stosuje się pirymetaminę i klindamycynę (w leczeniu świeżego zakażenia) oraz pirymetaminę i sulfadiazynę (w postaci przewlekłej). Bibliografia: Fiszer U., Zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, "Przewodnik lekarza" 2004, nr 9 51-letni pacjent otrzymał pierwszą dawkę szczepionki przeciwko zapaleniu mózgu przenoszonemu przez kleszcze (w prawe ramię). Po kilku dniach w okolicy wkłucia zaobserwowano podskórne zgrubienie/guzek. Czy może to być efekt szczepienia i czy należy to zgłosić jako niepożądany odczyn poszczepienny (NOP)? Czy należy stosować jakieś leczenie miejscowe? Guzki podskórne to jedna z postaci miejscowych odczynów poszczepiennych, zazwyczaj obserwowana u dzieci. Ich powstanie może wynikać z nieprawidłowej techniki szczepienia (np. szczepienie podskórne zamiast domięśniowego, podane pod złym kątem, zbyt krótką igłą itp.), miejscowego podrażnienia oraz reakcji alergicznych i immunologicznych, w tym alergii kontaktowej na glin. W niektórych przypadkach etiopatogeneza guzków pozostaje niejasna. Wyczuwalny pod skórą guzek (zazwyczaj pojedynczy) zwykle powstaje w ciągu kilku dni po szczepieniu, bezpośrednio w miejscu wstrzyknięcia lub w jego bliskim sąsiedztwie. Towarzyszący mu obrzęk i zaczerwienienie (o ile w ogóle są obecne) najczęściej ustępują w ciągu kilku dni, natomiast wyczuwalne guzki utrzymują się przez kilka miesięcy (ok. ⅓ przypadków ustępuje w ciągu 6 mies., a ⅔ w ciągu roku). W większości przypadków, po ustąpieniu ewentualnego obrzęku i zaczerwienienia, zmianom nie towarzyszą żadne dodatkowe objawy. Postać kliniczna guzków związanych z silnym świądem oraz zmianami skórnymi (przebarwienia, nadmierne owłosienie nad guzkiem) określana jest jako swędzące ziarniniaki poszczepienne. Pojawiają się one w dłuższym odstępie czasu po szczepieniu (nawet po 3 mies.), utrzymują przez kilka lat i ulegają okresowemu nasileniu w czasie infekcji. U większości pacjentów z takim rozpoznaniem stwierdzono alergię kontaktową na glin. Ogólnie, większość opisywanych w piśmiennictwie guzków poszczepiennych ma związek z przyjęciem szczepionki zawierającej sole glinu. Najprawdopodobniej to właśnie one są odpowiedzialne za rozwój reakcji miejscowej, choć może się ona pojawić także po szczepionkach niezawierających tego adiuwantu. Rolą glinu, jako adiuwantu, jest stymulowanie odpowiedzi immunologicznej, tak aby niewielka ilość antygenów zawartych w szczepionce była wystarczająca dla wytworzenia satysfakcjonującej reakcji i pamięci immunologicznej. Ilość glinu zawartego w szczepionkach jest bezpieczna dla organizmu (p. Glin w szczepionkach – jak odpowiedzieć na obawy rodziców? – przyp. red.). Opisywane w piśmiennictwie podejście diagnostyczne i terapeutyczne do guzków po szczepieniu istotnie zależy od obecności dolegliwości towarzyszących, jednak w większości przypadków wystarczy obserwacja zmiany. W razie towarzyszących dolegliwości (takich jak świąd, utrzymujący się ból) lub niejasnego związku przyczynowego z przebytym szczepieniem (np. guzek, który powstał w miejscu wstrzyknięcia w dużym odstępie czasu od szczepienia; guzek, który powstał niedługo po szczepieniu, ale w miejscu oddalonym od miejsca wstrzyknięcia; owrzodzenie nad guzkiem; powstawanie przetok; stopniowo zwiększająca się średnica zmiany; powiększenie okolicznych węzłów chłonnych; towarzyszące objawy ogólne po upływie >3 dni od szczepienia) należy poprowadzić odpowiednią diagnostykę (np. alergologiczną, dermatologiczną, obrazową, mikrobiologiczną lub histopatologiczną). W większości przypadków guzki poszczepienne nie upośledzają istotnie funkcjonowania pacjenta i ustępują samoistnie. Leczenie rozpoczyna się w wyjątkowych sytuacjach, na przykład u pacjentów z towarzyszącymi zmianami skórnymi lub objawami. W przypadku obecności zmian skórnych w okolicy guzka sugeruje się stosowanie miejscowych GKS, a w razie obrzęku, zaczerwienienia i bólu można stosować zimne okłady i paracetamol. W piśmiennictwie opisano pojedyncze przypadki stosowania GKS we wstrzyknięciach. Leczenie chirurgiczne należy zarezerwować dla zmian wymagających weryfikacji histologicznej. Obie dostępne szczepionki przeciwko zapaleniu mózgu przenoszonemu przez kleszcze zawierają wodorotlenek glinu i bardzo prawdopodobne, że obserwowany guzek podskórny, który powstał w ciągu kilku dni po szczepieniu, to właśnie miejscowy odczyn poszczepienny. Niewątpliwie taką zmianę należy zgłosić jako NOP. Z definicji, dla stwierdzenia NOP konieczne jest jedynie wskazanie związku czasowego, a nie przyczynowego z przebytym szczepieniem. W zdecydowanej większości przypadków wystąpienie guzków podskórnych po szczepieniu nie stanowi przeciwwskazania do podania kolejnych dawek szczepionki. Choć guzki mogą powstać ponownie, korzyści ze szczepienia przewyższają ryzyko związane z odczynem miejscowym. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że większość danych na ten temat opiera się na obserwacjach u dzieci (p. Guzek podskórny w miejscu podania szczepionki - przyp. red.). Przebieg oraz diagnostyka różnicowa zmian skórnych i podskórnych u dorosłych wymaga zachowania większej ostrożności i czujności onkologicznej. Piśmiennictwo: 1. Silock R., Crawford Perrett Subcutaneous nodules: an important adverse event following immunization. Expert Rev. Vaccines, 2019; 18: 405–410 2. Silcock R., Crawford Selvaraj G. i wsp.: Subcutaneous nodules following immunization in children; in Victoria, Australia from 2007 to 2016. Vaccine, 2020; 38: 3169–3177 3. Bergfors E., Hermansson G., Nyström Kronander U. i wsp.: How common are long-lasting, intensely itching vaccination granulomas and contact allergy to aluminium induced by currently used pediatric vaccines? A prospective cohort study. Eur. J. Pediatr., 2014; 173: 1297–307 4. Charakterystyka Produktu Leczniczego: FSME-immun C; Encepur Adults

zapalenie mózgu po szczepieniu